Słownik podstawowych pojęć

A

abdomen (opisthosoma) - odwłok
abdominal pattern - wzór na odwłoku
adult - dorosły
ALE (anterior lateral eyes) - frontowe boczne oczy
AME (anterior median eyes) - frontowe środkowe oczy
anal tubercle - "guzek", na spodniej części pająka, usytuowany między kądziołkami przędnymi, stanowi ujście odbytu
anterior - przednia (strona, część)
anus - odbyt
apex - wierzchołek: końcówka lub najwyższa część
apical (skrót: a) - ostatni (np. segment)
appendage - struktura, która jest dołączona do głównej części ciała (karapaks i odwłok), u pająków to nogogłaszczki, chelicery, odnóża i kądziołki
arachnid (Arachnida) - pajęczak
arachnoculture - pajęczarstwo (mimo, że słowo nie istnieje w języku PL), terrarystyka (tylko pajęczaki)
arboreal - nadrzewny
arthropod (Arthropoda) - stawonóg
autotomy - autotomia; reakcja obronna, polegająca na odrzuceniu przez zwierzę części ciała w sytuacji stwarzającej niebezpieczeństwo lub w niekorzystnych warunkach; zwykle odrzucone kończyny są z czasem regenerowane w mniejszym lub większym stopniu.

B

basal (skrót: b) - nasadowy
bicoloured - dwukolorowy
bobbejaanspinnekop - potoczna nazwa na ptaszniki w Afryce
baboon spiders - potoczna nazwa na przedstawicieli podrodziny Harpactirinae, których rodzimym kontynentem jest Afryka
book-lungs - płucotchawki; narządy oddechowe pajęczaków występujące w postaci wewnętrznych komór, w których wymiana gazowa odbywa się drogą dyfuzji w licznych, silnie ukrwionych przegrodach wewnątrz komór - powietrze atmosferyczne przedostaje się tam przez otwory zwane przetchlinkami; płucotchawki znajdują się na spodzie odwłoka
branchial operculum - bezwłose płytki osłaniające płucotchawki
bulb - bulbus; organ rozrodczy występujący u dorosłych samców pająków, służący im jako zbiornik na nasienie.
burrowing spiders - pająki podziemne (patrz też: fossorial)

C

captive bred/CB - rozmnażane w hodowli
carapace - karapaks
carnivorous - mięsożerny
cephalothorax (prosoma) - głowotułów
cheliceral scopulae - narządy strydulacyjne na chelicerach
chelicerae - szczękoczułki; występujący u szczękoczułkowców organ składający się z członu podstawowego i pazura jadowego; u pająków pełnią funkcję rozrywania pokarmu, aplikowania jadu swoim ofiarom, a także wykorzystywane są u niektórych gatunków ptaszników do strydulacji.
chitin - chityna; związek organiczny będący głównym budulcem szkieletów zewnętrznych stawonogów; jest wielocukrem o strukturze podobnej do celulozy.
chorium - chorion; zbudowana z chorioniny zewnętrzna osłona jaj u pająków, wytwarzana przez nabłonek jajników samicy.
cladistics - kladystyka, metoda klasyfikacji gatunków w grupy zwane kladami; klad to grupa organizmów powstałych od wspólnego przodka.
clypeus - front głowotułowia (część między początkiem karapaksu, a oczami)
comb - serie brzusznych, ząbkowanych szczecin na stopach (tarsi) ostatniej pary odnóży u niektórych pająków
compound eye - oko złożone
coxa (l.mn. coxae) - biodro, pierwszy segment odnóża pająka
cupule - mała struktura lub narząd w kształcie kielichów
cuticle - naskórek, oskórek; zewnętrzna niekomórkowa warstwa obejmująca ciała owadów, pająków i innych stawonogów, który jest wydzielany przez jedną lub więcej warstw komórek (epidermis); funkcją naskórka jest zmniejszenie utraty wilgoci z organizmu.
diagonal leg-span - rozstaw odnóży; mierzony od ostatniego segmentu (licząc od ciała) odnóża I pary, aż do końca odnóża pary IV.

D

diurnal - aktywne w ciągu dnia
dorsal - grzbietowa, dorsalna (strona, część)
dorsum - grzbiet

E

ecdysis - proces linienia
eggsack - kokon
embolus - struktura będąca zakończeniem bulbusa oraz przewodu ejakulacyjnego; przy kopulacji zostaje umieszczony w otworze płciowym samicy
epigastric furrow - rowek znajdujący się na brzusznej stronie odwłoku, za płucotchawkami
epigynum - "wejście" do narządów rozrodczych samicy, poprzez które nasienie samca jest prowadzane do spermateki
exoskeleton - egzoszkielet
exuvia (l.mn. euviae) - wylinka

F

fang - pazur jadowy
female - samica
femur (l.mn. femora) - udo, trzeci segment odnóża krocznego pająka (licząc od ciała)
fertile - rozrodczy, płodny
fossorial (burrowing spider) - podziemny (pająk)
fovea (thoracic fovea, l.mn. fovea) - niewielki rowek umiejscowiony pośrodku karapaksu; może być prosty lub zakrzywiony oraz wprowadzić wzdłuż lub w poprzek karapaksu

G

genus (l.mn. genera, genra?) - rodzaj
gonopore - otwór płciowy samca, umiejscowiony na środku epigastric furrow
habitat - biotop

H

hemolymph - hemolimfa; płyn ustrojowy bezkręgowców posiadających otwarty układ krwionośny; pełni funkcję podobną do krwi u kręgowców; zawiera hemocyjaninę, hemocyty, wodę, sole mineralne oraz związki organiczne.
holotype - holotyp; osobnik, na podstawie którego opisano i nazwano nowy gatunek.

I

instar - stadium
invertebrate - bezkręgowiec

J

juvenile - podrostek (potocznie), w odniesieniu do pająków: zazwyczaj nazywane są tak osobniki w średnich stadiach rozwoju.

L

labium (l.mn. labia) - dolna warga otworu gębowego pająka, położona między maxillae, a przodem sternum.
labrum (l.mn. labra) - górna warga warga otworu gębowego pająka
lateral - boczna (strona, część)
laterigrade - typ odnóży krocznych, które umożliwiają poruszanie się bokiem (tak jak u krabów)
longitudiunal - wzdłuż

M

male - samiec
mating - dopuszczanie, parowanie dorosłych osobników różnych płci
maxilla (l.mn. maxillae) - uda nogogłaszczek
metatarus (l.mn. metatarsi) - pięta

N

nocturnal - aktywny nocą, prowadzący nocny tryb życia
nymph - nimfa; niekompletna metamorfoza, postać larwalna ptaszników następująca po wykluciu z jaja; dzieli się zazwyczaj na dwa stadia, po których następujące przeobrażenie zupełne w osobnika zdolnego do samodzielnego rozwoju i zdobywania pokarmu (tzw. po pierwszym linieniu - L1); darzają się wśród ptaszników gatunki posiadające nawet trzy albo cztery stadia nimf; oznaczane często w hodowlach jako N1, N2 itd.

O

ocelli (l.mn. ocellus) - receptor świetlny (oko proste) wielu bezkręgowców, w tym pająków posiadających osiem lub mniejszą liczbę oczu.
ocular tubercle - wzgórek, na którym umiejscowione są oczy.
order - rząd

P

palps (palpal organs, pedipalps) - nogogłaszczki
patella (l.mn. patellae) - rzepka; czwarty segment odnóża krocznego pająka (licząc od ciała)
paratype - paratyp; okaz z serii okazów typowych, wykorzystanych przez autora przy opisie nowego gatunku, nie będący jednak holotypem.
pedicel - szypułka, stylik; wąska część ciała pająków łącząca głowotułów z odwłokiem.
plumose pad - układ "pierzastych" włosków na frontowej powierzchni chelicer
PLE (posterior lateral eyes) - tylne boczne oczy
PME (posterior median eyes) - tylne środkowe oczy
protuberance - wypukłość, wybrzuszenie
prograde - typ odnóży krocznych, które umożliwiają ruch do przodu i tyłu
prolateral (skrót: pl) - wewnętrzny

R

rastellum - struktury mające postać kolców, znajdujące się na szczękoczułkach pająków z sekcji Mygalomorphae (z wyjątkiem Theraphosidae); pełni funkcję pomocniczą przy kopaniu nor.
retrolateral (skrót: rl) - zewnętrzny

S

scopula (l.mn. scopulae) - gęste kępki wyspecjalizowanych włosków na spodzie końcowych segmentów odnóży (u ptaszników metatarsus i tarsus)
semi-arboreal - częściowo nadrzewny; osobnik żyjący nad ziemią jeśli zmuszą go do tego warunki naturalne, lecz nie wysoko na drzewach
setae (l.mn. seta) - włoski, szczecinki, kolce na różnych częściach ciała bezkręgowców; głównie pełniące funkcję czuciową
sexual dimorphism - dymorfizm płciowy; rodzaj dymorfizmu przejawiający się różnicami w morfologii, fenotypie samca i samicy jednego gatunku.
species - gatunek
spermatheca (l.mn. spermathecae) - spermateka; organ rozrodczy służący do przechowywania nasienia po kopulacji; występują spermateki parzyste i nieparzyste.
spermatophore - spermatofor, pakiet plemników otoczonych galaretowatą substancją, przekazywany podczas kopulacji u niektórych pajęczaków oraz innych stawonogów.
spiderling - młody pająk (potocznie); nazwą tą określa się zazwyczaj pająki w początkowych stadiach rozwoju
spinnerets - kądziołki przędne; typowa dla pająków struktura przędna, występująca na końcu odwłoka. Znajdują się na nich gruczoły wytwarzające pajęczynę. Większość pająków posiada sześć kądziołków, niektóre dwa, cztery czy osiem.
sternum - mostek; u pająków jest to utwardzona płytka, znajdująca się na spodniej stronie głowotułowia.
stridulation - strydulacja; wydawanie dźwięków poprzez pocieranie różnych części ciała; u pająków pełni funkcję obronną, odstraszając napastnika wydając przy strydulacji dźwięki przypominające syczenie; może to następować poprzez pocieranie chelicerae z maxillae lub np. bioder czy krętarzy pedipalp oraz pierwszej pary odnóży; kompleks narządów strydulacyjnych nazywany jest stridulitrum.
sub-adbominanl band - jasna opaska na brzusznej części odwłoku rodzajów takich jak Ceratogyrus i Augacephalus, w okolicy płucotchawek.
subadult - prawie dorosłe osobniki, zazwyczaj wylinkę do dorosłości
sucking stomach - żołądek ssący; u pająków jest to fragment przewodu pokarmowego znajdujący się za gardzielą; pełni funkcję pompki, ułatwiającej wsysanie wpół strawionego pokarmu z górnej części układu pokarmowego.

T

tarantula (theraphosid) - ptasznik; określenie stosowane w stosunku do przedstawicieli rodziny Theraposidae
tarsal claws - para małych pazurków na końcu każdego odnóża, w pewnym stopniu zapewniają przyczepność; wiele gatunków posiada również dodatkowe, mniejsze pazurki za główną parą.
tarsus (l.mn. tarsi) - stopa, śródstopie; siódmy i ostatni człon odnóża krocznego u pająków (licząc od ciała)
taxon - takson; jednostka nazewnictwa taksonomicznego, np. gatunek, rodzaj, podrodzina, sekcja itp.
taxonomy - taksonomia; nauka o klasyfikacji organizmów żywych oraz nazywaniem nowych taksonów
terrestrial - naziemny
tibia (l.mn. tibiae) - goleń; piąty segment odnóża krocznego
tibial apophysis - hak goleniowy
trachea (tracheal spiracles, l.mn. tracheae) - zewnętrza rurka układu oddechowego u bezkręgowców, otwierająca się na powierzchni odwłoku.
transverse - poprzeczny (np. w odniesieniu do fovea)
trichobothria - wyspecjalizowane, bardzo cienkie, włoski na odnóżach krocznych i nogogłaszczkach pająków o funkcji czuciowej.
trochanter (l.mn. trochanters) - krętarz; drugi segment odnóża krocznego pająka (licząc od ciała)

U

uniformly coloured - jednolicie ubarwiony
urticating hairs - włoski parzące; rodzaj włosków (setae) pełniących funkcję obronną u ptaszników z Nowego Świata, poprzez wbijanie się w ciało ofiary, powodując podrażnienia mechaniczne; jest 6 typów włosków parzących, wszystkie z wyjątkiem V typu (występującym u Ephebopus wyczesujących włoski z nogogłaszczek) znajdują się na odwłoku; poza typową obroną przed napastnikami służą także do tworzenia "dywaników" podczas linienia oraz umieszczania ich w pajęczynie tworzącej kokon (u niektórych gatunków) - ma to na celu ochronę przed intruzami.

W

wild caught (WC) - odłowiony z naturalnego środowiska, z odłowu (potocznie).

V

ventral - brzuszna, wentralna (strona, część)

Źródło - www.arachnea.org